Verkefnið rannsakar hvernig verkþekking verður til, þróast og miðlast í handverki. Útgangspunkturinn er skeiðin, hversdagslegur hlutur þar sem efni, form og notkun tengjast saman. Með hliðsjón af hugmyndum Richards Sennett í The Craftsman er skoðað hvernig hugsun og framkvæmd vinna saman við mótun hlutar. Verkefnið er staðsett í íslensku handverksumhverfi en tengist alþjóðlegri umræðu um verkþekkingu, efnisvitund og samband hönnunar og framleiðslu. Skeiðin er afmarkað rannsóknarviðfang sem gerir kleift að skoða hvernig þessi tengsl birtast í gerð og notkun hversdagslegs hlutar.
Rannsóknarspurning
Hvernig mótast ákvarðanir um form og notagildi skeiðar í samspili handa, verkfæra og efnis, og hvaða verkþekking verður til í því ferli?
Í The Craftsman tengir Richard Sennett gæði vinnu við færni, efnisvitund og metnað í framkvæmd. Eigindleg rannsókn Haralds Bentz Høgseth á handverkskennslu, meðal annars skeiðartálgun, lýsir því hvernig skilningur þróast með athugun, tilraunum, aðlögun og handleiðslu. Saman gefa heimildirnar grundvöll fyrir að rannsaka vinnuferlið sjálft, ekki eingöngu fullbúna hluti. Rannsókn Høgseth byggist þó á afmörkuðum kennsludæmum og sýnir ekki að handavinna leiði sjálfkrafa til betri hönnunar. Verk Christien Meindertsma bæta við sjónarhorni á uppruna efna og framleiðslutengsl. Í Flax Project fylgir hún tiltekinni uppskeru eftir, skráir vinnsluna og rannsakar staðbundna framleiðslumöguleika. Fyrir þetta verkefni felst tækifærið í að tengja hvort tveggja: hvaðan efnið kemur og hvernig þekking mótar umbreytingu þess í skeið.
eftirfarandi eru vinnutilgátur byggðar á heimildunum sem þarf að kanna með eigindlegri rannsókn:
| Lykilinnsýn | Áhrif á hönnunarvinnuna |
|---|---|
| 1. Mikilvæg verkþekking kemur fram í athöfnum. Viðtal eitt og sér nær ekki utan um verkvit. | Sameina viðtöl, athuganir og upptökur af vinnu. Biðja handverksfólk að sýna tiltekna ákvörðun við verkið. |
| 2. Mótstaða efnis getur breytt hönnuninni. Form þróast þegar fyriráætlanir mæta eiginleikum efnis. | Skrá hvar trefjastefna, kvistir eða verkfæri kalla á breytingar. Varðveita misheppnaðar tilraunir sem rannsóknargögn. |
| 3. Endurtekning verður gagnleg þegar breytingar eru greindar. Fjöldi hluta segir ekki einn til um lærdóm. | Gera samanburðarhæfar skeiðar, breyta einum þætti í senn og skrá áhrif á framkvæmd, form og notkun. |
| 4. Þekkingarmiðlun þarf aðstæður til sameiginlegrar vinnu. Handverksarfur felst einnig í aðferðum og dómgreind. | Vinna með reyndum handverksmanni og prófa síðan að framkvæma aðferðina sjálfstætt. Greina hvað skýrist í sýnikennslu og hvað lærist við eigin æfingu. |
| 5. Staðbundin smíði og staðbundinn efniviður eru ólík atriði. Gústav Jóhannsson hjá AGUSTAV lýsir til dæmis hvernig aðgengi að innfluttum viði hefur áhrif á efnisval. | Skrá uppruna, aðgengi, nýtingu og afskurð efnisins. Meta umhverfisávinning út frá þessum þáttum fremur en að gera ráð fyrir honum vegna handvinnunnar einnar. |
Það sem verkefnið kannar er hvernig þessi verkþekking birtist í raunverulegum hönnunarákvörðunum og hvort þær bæta notkun hluta.
Mikilvægi verkefnisins felst í að varpa ljósi á verkþekkinguna sem liggur að baki hversdagslegum hlutum en er sjaldnast sýnileg í fullbúinni vöru. Með rannsókn er hægt að greina hvernig snerting, endurtekning og reynsla hefur áhrif á ákvarðanir um efni, form og notagildi. Sú innsýn getur hjálpað vöruhönnuðum að taka upplýstari ákvarðanir í nánum tengslum við framleiðslu og notkun. Samtal og vinna með handverksfólki skapa jafnframt tækifæri til að miðla þekkingu sem erfitt er að varðveita. Verkefnið getur þannig stuðlað að því að reynsla handverksfólks nýtist áfram, þróist í samtímahönnun og varðveitist.